و بجز 183 صحيفهء آن را كه كاتب نوشته بازماندهء آن همه به خط مؤلفست در 3317 صحيفه نوشته شده و شامل 99552 لغت تازى و 58879 لغت فارسيست يعنى روىهم‌رفته 158431 لغت دارد . خاصيت عمدهء اين كتاب آنست كه شامل همهء لغات زبان تازى و همهء لغاتيست كه در فارسى به كار مىرود اعم از تازى و تركى و زبانهاى اروپائى و زبانهاى ديگر و در ضمن در بسيارى از كلمات آن خلاصه‌اى از علوم به ترتيب دايرة المعارف آورده شده و بسيارى از اسامى تاريخ و جغرافياى ايران و اسلام و كشورهاى ديگر را دربردارد . در تأليف آن همهء كتابهاى معتبر لغت عرب مانند قاموس و شرح قاموس و صحاح اللغه و مجمع البحرين و منتهى الارب را در نظر گرفته و نيز تمام كتابهاى لغت فارسى مانند برهان جامع و برهان قاطع و فرهنگ انجمن‌آراى ناصرى و فرهنگ رشيدى و فرهنگ سرورى را ديده و گذشته از آن چند فرهنگ بزرگ را كه مستشرقين براى زبان فارسى نوشته‌اند مانند فرهنگ فارسى بانگليسى ريچاردسن و ولاستن و جنسن و اشتاينگاس در دست داشته است . چنان كه نه تنها اين كتاب جويندگان اين‌گونه مطالب را از آن همه كتابها بىنياز مىكند ، بلكه بسيارى از مفردات و تركيبات و اصطلاحات زبان فارسى كه پيش از تأليف اين كتاب در هيچ كتاب ديگر نيامده است در دسترس خوانندگان قرار مىگيرد . اين مجلدى كه اكنون بدست خوانندگان ميفتد تنها شامل سه حرف اول الفباست و پنج مجلد ديگر كه همه تقريبا به همين اندازه خواهد بود بتدريج باندازه‌اى كه چاپخانه بتواند برساند منتشر خواهد شد . در چاپ اين كتاب هيچ گونه تصرفى نرفته است و بجز آنكه ضروريات فن چاپ ايجاب كرد كه تلفظ كلمات را در برابر آن بحروف لاتين بگذارند و از معرب چاپ كردن كلمات كه به هيچ وجه مقدور نبود صرف نظر كرده شد ديگر به هيچ گونه در سياق آن دستى نرفته و اگر گاهى اندك ايراداتى بر مندرجات آن باشد كه در زمان تأليف اين كتاب هنوز وسايل تحقيق آن فراهم نشده بود و درين بيست سال آخر محققين اروپائى كشف كرده‌اند عين همان مطالبيست كه در كتابهاى ديگر بوده است و مؤلف اين كتاب بر آنها اعتماد كرده و بنقل آنها همت گماشته است . اين كتاب از زمانى كه تأليف آن تمام شده بود مدت نزديك ببيست سال منحصر به همان يگانه نسخهء خط مؤلف بود و با آنكه در حيات مؤلف شهرت آن همهء آگاهان فن را فراگرفته و همه باهميت آن پى برده بودند و چندين بار گفتگوى چاپ آن پيش آمده بود باز هم چنان چاپ نشده مانده بود و مىبايست به حكم تقدير و بخواست خداوند انتشار آن در عصر همايون شاهنشاه بزرگ ايران باشد تا اين كتاب نيز يادگار ديگرى ازين همه كارهاى سودمند كه درين دوران خجسته بپايان مىرسد بشمار آيد . طهران بهمن ماه 1318 سعيد نفيسى